ژنیکوماستی به بزرگ شدن بافت غددی پستان در مردان گفته میشود؛ این وضعیت معمولاً به دلیل برهم خوردن تعادل هورمونهای استروژن و تستوسترون ایجاد میشود. پاسخ کوتاه این است: به ندرت ژنیکوماستی خود به خود برطرف میشود، اما نه در همه افراد و نه در هر سنی. احتمال بهبود به علت ایجاد، مدت ابتلا، سن فرد و شدت رشد بافت پستان بستگی دارد.
ژنیکوماستی در چه شرایطی خودبهخود خوب میشود؟
ژنیکوماستی دوران نوزادی، بلوغ و سالمندی بیشتر از سایر انواع دیده میشود. در بسیاری از پسران نوجوان، این مشکل موقتی است و با تثبیت هورمونها کاهش پیدا میکند.
ژنیکوماستی دوران بلوغ
ژنیکوماستی بلوغ شایعترین نوع این عارضه است. معمولاً به صورت تودهای حساس یا دردناک در زیر نوک پستان ظاهر میشود و ممکن است یک طرفه یا دوطرفه باشد. در بسیاری از نوجوانان، بافت اضافه طی ۶ ماه تا ۲ سال به تدریج کوچک میشود.
اگر بزرگی پستان به سرعت افزایش پیدا کند یا باعث ناراحتی شدید روحی و جسمی شود، مراجعه به پزشک ضروری است. بافت قدیمی و فیبروتیک معمولاً کمتر به درمان دارویی پاسخ میدهد.
جراحی اصلاح ژنیکوماستی شدید در یک نوجوان ۱۷ ساله
ژنیکوماستی در نوزادان
افزایش حجم پستان در نوزادان پسر معمولاً به دلیل تأثیر هورمونهای مادر ایجاد میشود و اغلب بدون درمان خاصی، طی چند هفته یا چند ماه برطرف خواهد شد. فشار دادن یا ماساژ دادن پستان میتواند باعث التهاب و عفونت شود و نباید انجام شود.
ژنیکوماستی در بزرگسالان
در بزرگسالان، احتمال درمان خودبهخودی تقریبا غیر ممکن است؛ زیرا معمولاً یک عامل زمینهای مانند مصرف دارو، اضافه وزن، بیماریهای هورمونی، مشکلات کبد یا کلیه و مصرف برخی مواد وجود دارد. تا زمانی که علت اصلی شناسایی و برطرف نشود، بزرگی پستان ممکن است باقی بماند.
تکنیک تخصصی ژنیکوماستی با دکتر مهدی اریانا
چه عواملی باعث ماندگار شدن ژنیکوماستی میشوند؟
ماندگاری ژنیکوماستی به مدت زمان ایجاد بافت غددی نیز مرتبط است. در مراحل اولیه، بافت معمولاً نرم و حساس است و احتمال پاسخ به درمان بیشتر است. اما پس از گذشت زمان، بافت متراکم و فیبروتیک میشود و کاهش خودبهخودی آن دشوارتر خواهد بود.
مهمترین عوامل مرتبط با ژنیکوماستی ماندگار عبارتاند از:
- مصرف داروهایی مانند فیناستراید، اسپیرونولاکتون و برخی داروهای زخم معده یا فشار خون
- استفاده از استروئیدهای آنابولیک و مکملهای هورمونی بدون نظارت پزشک
- چاقی و افزایش چربی ناحیه سینه
- کاهش تستوسترون یا افزایش استروژن
- بیماریهای کبد، کلیه یا تیروئید
- مصرف بعضی مواد مخدر و الکل
- وجود توده یا اختلال در بیضهها
از کجا بفهمیم ژنیکوماستی نیاز به بررسی پزشکی دارد؟
اگر بزرگی پستان ناگهانی، یکطرفه یا پیشرونده باشد، بهتر است معاینه پزشکی انجام شود. همچنین وجود هر یک از علائم زیر نیازمند ارزیابی سریعتر است:
- توده سفت و خارج از محدوده نوک پستان
- ترشح خونی یا شفاف از نوک پستان
- فرورفتگی پوست یا تغییر شکل نوک پستان
- زخم پوستی یا بزرگ شدن غدد لنفاوی زیر بغل
- درد شدید یا تورم سریع
- کاهش میل جنسی، اختلال نعوظ یا کوچک شدن بیضهها
- کاهش وزن بیدلیل، ضعف شدید یا علائم بیماری زمینهای
سرطان پستان در مردان نادر است، اما وجود این نشانهها نباید بدون بررسی رها شود.
تشخیص ژنیکوماستی چگونه انجام میشود؟
پزشک ابتدا درباره زمان شروع مشکل، داروهای مصرفی، مکملها، بیماریهای زمینهای و تغییرات وزن سؤال میکند و سپس معاینه پستان، بیضه و غدد لنفاوی را انجام میدهد. در صورت نیاز، آزمایشهایی مانند تستوسترون، استرادیول، هورمون محرک تیروئید، هورمونهای کبدی و کلیوی و برخی نشانگرهای اختصاصی درخواست میشود.
سونوگرافی پستان یا بیضه و در موارد خاص ماموگرافی نیز ممکن است برای افتراق ژنیکوماستی از تودههای دیگر استفاده شود. نوع آزمایش باید بر اساس معاینه و نظر پزشک انتخاب شود.
آیا ورزش و کاهش وزن ژنیکوماستی را درمان میکند؟
ورزش و کاهش وزن میتواند چربی اطراف سینه را کاهش دهد و ظاهر قفسه سینه را بهتر کند؛ اما اگر افزایش حجم ناشی از بافت غددی باشد، تمرین به تنهایی معمولاً آن را از بین نمیبرد. تمرینهای تقویت عضلات سینه مانند پرس سینه میتوانند فرم عضلانی ایجاد کنند، ولی جایگزین درمان علت اصلی نیستند.
از مصرف خودسرانه داروهای هورمونی، مکملهای بدنسازی یا داروهای ضد استروژن نیز باید پرهیز کرد؛ زیرا ممکن است عوارض جدی ایجاد کنند.
درمان ژنیکوماستی با رژیم و ورزش امکانپذیره؟
درمان ژنیکوماستی در صورت برطرف نشدن چیست؟
اگر علت زمینهای قابل اصلاح باشد، پزشک ابتدا درمان یا قطع عامل ایجادکننده را بررسی میکند. در برخی موارد اولیه و منتخب، داروهایی مانند تاموکسیفن ممکن است تحت نظر متخصص تجویز شوند؛ مصرف این داروها برای همه افراد مناسب نیست. عموما درصد خیلی پایینی با این دارو درمان می شوند.
در ژنیکوماستی طولانیمدت، شدید یا مقاوم به درمان، جراحی کوچک کردن پستان میتواند گزینه موثری باشد. روش جراحی ژنیکوماستی بر اساس مقدار بافت غددی و چربی، شامل خارج کردن بافت غددی، لیپوساکشن یا ترکیبی از هر دو است.